Bezuinigingsvoorstel voor hoger onderwijs:

studeren duurder, 'efficiencykorting' instellingen

9 april 2010 – In het kader van de zogenoemde 'brede heroverweging' (om de staatsuitgaven op termijn met 20% terug te dringen) heeft de ambtenarenwerkgroep hoger onderwijs voorgesteld de instellingen (WO en HBO samen) een 'efficiencykorting' van 195 miljoen euro op te leggen. Verder moeten de studenten zwaar 'bloeden'. Zo moet de doelstelling van minimaal 1 miljard bezuiniging per 2020 worden gerealiseerd.

Politici en andere beleidsmakers die geen idee meer hebben waar ze geld vandaan kunnen halen, hebben altijd nog de efficiencykorting achter de hand. Alle takken van onderwijs hebben er al eens of meer dan eens mee te maken gekregen. Zo werd bijvoorbeeld schaalvergroting van scholen als een probaat middel voor efficiëntie gepresenteerd. Nog voor daar iets van gerealiseeerd was, ging de grove schaaf al over de budgetten. Waarna bleek dat schaalvergroting eerder extra overhead dan besparingen met zich meebracht.

Nu moet het hoger onderwijs het vijf jaar achter elkaar 1% zuiniger gaan doen, waarmee dan in 2015 een besparing van 195 miljoen op jaarbasis wordt gerealiseerd.

De ambtenarenwerkgroep ziet drie middelen, maar uit de argumentatie blijkt meer hoop dan overtuiging.

• "Het aantal kleine opleidingen is fors. Hoewel er goede redenen kunnen zijn kleine opleidingen te handhaven, is een rationalisatieslag mogelijk, met name als het gaat om de inrichting van het bacheloronderwijs." Die goede redenen voor handhaving van kleine opleidingen gaan het natuurlijk afleggen.

• Met een overhead van 25% neemt het hoger onderwijs een middenpositie onder de publieke sectoren in, maar "het

percentage in het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs ligt lager". Geen woord over mogelijke verschillen tussen de sectoren. Ook de VAWO zou graag minder overhead zien, maar dan om verloren gegane middelen terug te krijgen voor het primaire proces.

• De instellingsbekostiging van grensstudenten (die veelal weer in eigen land gaan werken, aldus de werkgroep, leve Europa!) kan worden versoberd om de groei van hun aantal te matigen. Hoe dat zou moeten werken, laar de werkgroep in het midden.

Herinvestering?

De ambtenarenwerkgroep lijkt zich ook wel te hebben gerealiseerd dat bezuinigen op de instellingen nauwelijks reëel is, zeker niet gezien het belang voor de economie dat het hoger onderwijs wordt toegedicht, de daarmee samenhangende internationale ambities en de al jaren reëel teruglopende budgetten. Ze merkt op "dat de kwaliteit en rendement van het hoger onderwijs in Nederland onder druk staan. De afgelopen 10 jaar is de intensiteit van het hoger onderwijs gedaald."

In een van de drie varianten die de werkgroep heeft voorgelegd, is dan ook sprake van het herinvesteren van een deel van de besparingen in het intensiveren van studiekeuzegesprekken, het verhogen van de intensiteit van het onderwijs en het realiseren van gedeeltelijke publieke bekostiging van meerjarige masters. Het gaat om een bedrag oplopend naar 200 miljoen in 2015 en 400 miljoen in 2020.

Profijtbeginsel

Voor studenten wordt het 'profijtbeginsel' van stal gehaald. Onder het motto dat hun opleiding zich later terugbetaalt, zou het beurzensysteem moeten plaatsmaken voor een 'sociaal leenstelsel', met terugbetaling naar draagkracht. Voorspelbaar is dat heel wat mensen zullen terugdeinzen voor een studieschuld van boven de 35.000 euro. Daardoor wordt de doelstelling van meer hoger opgeleiden in de beroepsbevolking ondermijnd. En dat zou weer belastinginkomsten kunnen kosten. Voor de hoger opgeleiden zelf zal zo'n schuld geruime tijd een beletsel voor bijvoorbeeld een hypotheek kunnen vormen.

Op de kortere termijn draaien studenten in de plannen al voor de crisis op door hogere collegelden en/of versobering van hun OV-kaart.

Het enige doekje voor het bloeden het mogelijke vooruitzicht van betere studiebegeleiding en intensiever onderwijs.

De besparingen op de studenten leveren op jaarbasis 870 miljoen tot 1,2 miljard (in de variant met herinvestering) op per 2020.