Het zijn net mensen

Door Ruud Abma

In zijn roman The Overstory verhaalt Richard Powers over boom-ecoloog dr. Patricia Westerford. In haar onderzoek naar esdoorns stelt zij vast dat deze bomen, als er een insecteninvasie dreigt, dit op de een of andere manier aan elkaar doorgeven. Zij publiceert haar bevindingen netjes in een vooraanstaand biochemisch tijdschrift. Een en al scheikundige formules en formuleringen. Korte samenvatting in de pers: ‘Bomen praten met elkaar’.

Enkele maanden later sabelen drie mannelijke hoogleraren haar onderzoek neer, waarbij ze niet aarzelen deze gepromoveerde onderzoeker neer te zetten als ‘een meisje dat er niets van begrepen heeft’. Haar universiteit verlengt haar tijdelijke aanstelling niet. Niemand wil haar onderzoek repliceren. Pas decennia later, als zij allang uit de wetenschap en in de anonimiteit is verdwenen, bevestigen onderzoekers uit een nieuwe generatie haar eerdere bevindingen.

De wederwaardigheden van Patricia Westerford hadden goed als casus kunnen dienen in het zojuist verschenen rapport Harassment in Dutch Academia. Onbedoeld laat dit onthutsende document zich lezen als een handleiding ‘Hoe saboteer ik iemands carrière?’. Je kunt dat doen door iemands werk en prestaties te negeren en bevordering te dwarsbomen, maar je kunt ook op de persoon spelen, door structureel treiteren, denigreren, intimideren en ‘grapjes’ maken op het seksuele vlak. #MeToo komt niet alleen voor in de film- en theaterwereld.

Hier is sprake van machtsmisbruik, jazeker, en dat moet worden uitgebannen. De aanbevelingen liggen voor de hand: autoriteiten moeten zeggen dat het niet hoort, er moet een ‘cultuur van veiligheid’ worden geschapen, en er moeten betere klachtprocedures voor slachtoffers komen. Alles tot je dienst, maar in het rapport wordt de meedogenloze competitie binnen de academische wereld als een van de hoofdoorzaken aangewezen. Wie hogerop wil moet zich voegen naar wat de baas wil. Als die baas telkens in de hoogte gestoken wordt als ‘excellent onderzoeker’ (= weet veel geld binnen te halen), kun jij maar beter niet te eigenwijs zijn of – erger nog – dwarsliggen. Zouden we niet allereerst daaraan iets moeten doen? Bijvoorbeeld: ban het woord ‘excellent’ uit, en schaf het systeem van tenure tracks af.

Patricia Westerford werd door haar studiegenoten gepest omdat ze de groei van haar kamerplanten nauwgezet vastlegde. Een dergelijk prematuur vertoon van wetenschappelijkheid moest bestraft worden (‘Let’s get Plant-Patty drunk’). Als onderzoeker bleek ze evenmin conformistisch, en ook dat moest bestraft: drie poeha-hoogleraren tegenover een onderzoeker in tijdelijke dienst. Durven ze wel? Voor haar een déjà-vu.

Intimideren op de werkplek is zeker ergens goed voor. Het helpt machtsposities in stand te houden. Het bevordert de carrières van sommigen. Onderwijl stimuleert intimidatie het conformisme in de wetenschap: wie niet kan overleven in de rat race verdwijnt – en dat zijn niet per se de slechtste wetenschappers. En o ja, wie zich mocht verbazen dat dit infantiele gedrag voorkomt binnen zo’n prestigieuze instelling als de universiteit: universiteiten zijn gewoon bedrijven geworden. En: wie hoger opgeleid is, beschikt over een groter arsenaal aan middelen. Zoals ik ergens las: hoe hoger opgeleid, hoe subtieler het pesten. Academici: het zijn net mensen.

Ruud Abma is verbonden aan het Descartes Centrum van de Universiteit Utrecht.

Terug