Opinie: Beloon solidariteit

VAWO in actie

Door Marijtje Jongsma UHD en VAWO-woordvoerder
Gepubliceerd in Trouw

In Groot-Brittannië loont het om lid te zijn van een vakbond. Bij een recente cao-afspraak voor het onderwijs is afgesproken dat vakbondsleden drie maanden eerder hun salarisverhoging krijgen dan de zogenoemde free riders.

Ook in Nederland liften niet-vakbondsleden mee met de afspraken die vakbonden maken met werkgevers. Salarisverhogingen en arbeidsvoorwaarden, alle cao’s zijn in Nederland algemeen bindend, oftewel geldend voor iedereen. Zonder een algemene cao is het maar de vraag of individuele werknemers met hun werkgever jaarlijks een salarisverhoging en betere arbeidsvoorwaarden weten te regelen.

Het mooie principe van een cao die voor alle werknemers geldend is, is alleen wél nadelig gebleken voor de solidariteit: de afgelopen decennia zijn de ledenaantallen van vakbonden dramatisch teruggelopen. Mede door de algemeen verbindend verklaring, zien veel mensen geen noodzaak om lid te worden van een vakbond. Toch schuilt daarin een sluipend risico: met minder leden neemt ook de onderhandelingspositie van de vakbonden aan de cao-tafels af, terwijl juist vakbonden op uitstekende en onafhankelijke wijze afspraken kunnen maken met de werkgevers over de arbeidsvoorwaarden.

Arbeidsvoorwaarden
Mensen in loondienst staan nauwelijks stil bij de gang van zaken rond hun cao. Ik merk in mijn werkomgeving dat er vaak zelfs wordt aangenomen dat de arbeidsvoorwaarden eenzijdig door de werkgever worden bepaald. Kennelijk realiseren werknemers zich niet dat zonder de inbreng van de vakbonden de arbeidsvoorwaarden er heel anders zouden uitzien. Zo is vrijwel iedereen vergeten dat vakbonden ervoor hebben gezorgd dat er in Nederland geen kinderarbeid meer bestaat, dat het aantal werkuren is gemaximeerd, dat je krijgt doorbetaald bij zwangerschap en bij ziekte, dat er vakantiegeld is en dat je er niet alleen voorstaat bij een conflict met de werkgever.

Dit zijn geen afspraken die even snel worden gemaakt, maar waarover soms jaren wordt onderhandeld.

Neem bijvoorbeeld de cao-afspraken over het maximum aantal tijdelijke aanstellingen bij universiteiten. Nadat de VAWO aan de hand van cijfers aan de werkgevers kon laten zien dat het écht geen incidenten waren, belandde dit onderwerp op de onderhandelingstafel.

Gelukkig zijn er nu afspraken gemaakt, maar wat de vakbonden betreft is er nog genoeg ruimte voor verbetering. En er zijn nog tal van andere onderwerpen waar vakbonden mee bezig zijn, zoals gelijke kansen, diversiteit, verbetering van bestaande regelingen, sociale veiligheid, enzovoorts.

Handvol
Het wordt voor vakbonden heel moeilijk om harde eisen te stellen als slechts een handvol mensen lid is. Als er geen sprake is van gelijkwaardige partijen is het poldermodel waar we in Nederland zo trots op zijn, nauwelijks nog een poldermodel te noemen. Maar alle ledenwervingsacties ten spijt, hebben helaas te weinig mensen oog voor het grotere geheel. Tenzij er direct nadeel wordt ondervonden. Dan is de actiebereidheid bij mensen ineens een stuk groter.

Zo ontstond er bij de niet-vakbondsleden in Engeland ophef over deze maatregel. ‘Want,’ zo zeggen zij, ‘als principieel tegenstander van vakbonden is het niet eerlijk dat wij worden bestraft.’ Je zou het echter ook kunnen omdraaien. Natuurlijk moeten we in Nederland geen twee werelden creëren, maar zeker is dat de vakbonden in Engeland met deze afspraak mensen laten zien hoe belangrijk het is dat er collectief afspraken worden gemaakt en dat daarvoor solidariteit onmisbaar is.

In een tijd waarin mensen vooral kijken naar what’s in it for me, is dit hard nodig.

 

Artikel in Trouw

Terug